Wij maken op deze website gebruik van cookies. Een cookie is een eenvoudig klein bestandje dat met pagina’s van deze website wordt meegestuurd en door de browser op de harde schrijf van een computer wordt opgeslagen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen functionele cookies, analyse cookies en marketing cookies. Wij maken op onze website slechts gebruik van analyse cookies (Google Analytics). Meer informatie over hoe wij dit doen is beschreven in ons Cookie Statement.

{r.title}
Je werkgeluk bepaal je zelf

Je werkgeluk bepaal je zelf

Welke hormonen bezit je en hoe laat je ze op een positieve manier voor je werken
Spraken we eerder al over de Gouden Spiraal als blauwdruk voor inspiratie – je leidraad voor dagelijks werkplezier – in dit artikel leggen we uit waar ons werkgeluk uit bestaat. En nog beter; hoe je het kunt beïnvloeden.


Werkgeluk voor iedereen
Alle ervaringen die een medewerker opdoet in relatie tot werk, bepalen het werkgeluk. Werkgeluk bepaalt betrokkenheid, werkplezier, voldoening en daarmee creativiteit, effectiviteit en de waarde die een medewerker toevoegt aan je organisatie. Tot zover geen nieuwe inzichten. Als we omgevingen willen creëren waar mensen elke dag met plezier naartoe gaan, voldaan naar huis gaan en dit de volgende dag weer willen en kunnen herhalen zullen we moeten begrijpen hoe dat gevoel van geluk of het gevoel van ongeluk ontstaat. Pas wanneer we begrijpen hoe dit werkt, kunnen we de signalen van medewerkers in perspectief plaatsen en de omgeving aanpassen. Belangrijk hierbij is dat we, ook al staat de mens centraal, ons niet richten op het werkgeluk van het individu, maar juist op een omgeving waarbinnen werkgeluk kan ontstaan voor alle individuen. The big picture dus.


Stilstaande evolutie
Om een goed beeld te krijgen van hoe geluk ontstaat, nemen we je een heel stuk mee terug in de tijd. De evolutie van de mens staat al duizenden jaren stil, maar is nodig om je aan te passen aan een veranderende omgeving. Toen wij van jager-verzamelaars boeren werden, de agrarische revolutie, zijn we begonnen de omgeving aan ons aan te passen in plaats van andersom. Evolutie was daardoor niet of nauwelijks meer nodig. Alles wat we nu doen en voelen is voor die tijd ontstaan. In de tijd waar we er al snel achter kwamen dat we moesten vechten én samenwerken om te overleven. Dat was overigens geen rationele beslissing; het was eten of gegeten worden. Gelukkig gaat dat nu niet meer op. Ons eten kunnen we gewoon in de supermarkt kopen of zelfs laten bezorgen. Heeft die evolutie ons dan helemaal niets gebracht? Zeker wel! Het heeft ons leren vertrouwen op ons geluksgevoel. Geluk wordt namelijk bepaald door hormonen en neurotransmitters. Iedereen heeft ze en ze worden geactiveerd door jezelf en je naaste omgeving. En het mooie van dit alles: ze zijn helemaal gratis!


GoldenSpiral BV
Om duidelijk te maken hoe de biologie van geluk functioneert, maken we gebruik van de afdeling Special Projects binnen het fictieve bedrijf GoldenSpiral BV. Deze afdeling is verantwoordelijk voor de uitwerking van innovatieve oplossingen voor bestaande en nog niet bestaande problemen binnen de markten waarin GoldenSpiral BV opereert.

 
De interactie tussen deze mensen en in grote mate de omgeving die door de organisatie en haar leidinggevenden gecreëerd wordt, bepaalt op welke manier onze biologisch voorgeprogrammeerde reactie zijn weg naar buiten vindt.

In de basis zijn er vijf hormonen en neurotransmitters die ons gevoel van geluk, of het gebrek daaraan, bepalen. Deze vijf neurotransmitters zijn dopamine, endorfine, serotonine, oxytocine en cortisol. Aan de hand van deze groep slimme, zelfstandige mensen onderzoeken we wat de effecten zijn van de verschillende neurotransmitters op hun werkgeluk.

Dopamine: hét beloningshormoon
In de pre-historie zorgde dopamine ervoor dat we in staat waren dagenlang achter een prooi aan te gaan. Elk nieuw spoor, elke hoefafdruk zorgde voor een dopamineshot. Het uiteindelijk aantreffen van de prooi zorgde voor een grote dosis dopamine. Het uiteindelijk doorboren van de prooi met je speer zorgde voor zo’n grote dopamine injectie dat het ons in staat stelde om de volgende dag weer op jacht te gaan. Op jacht om de volgende prooi te vangen en zo onze honger te stillen. Zonder dopamine zouden we de jacht al in de eerste uren hebben opgegeven. Uiteraard zou dit opgeven leiden tot een onvermijdelijke hongerdood.

Terug naar het team van GoldenSpiral BV. Fatima geeft leiding aan een team dat software ontwikkelt van begin tot eind. Designers, ontwikkelaars en testers vormen een team dat in staat is oplossingen te bedenken, daar software voor te ontwikkelen en op te leveren. Het team doet dit op een agile manier. Een groot scrumbord in het midden van het kantoor, vol met briefjes in verschillende kolommen, zorgt voor het overzicht. Na de stand-up meeting loopt Rick meteen naar het bord, pakt een briefje en plakt deze in de kolom ‘in behandeling’ onder zijn naam. Iedereen ziet dat hij dat doet en weet waar hij mee bezig is. Na een aantal uren driftig programmeren heeft hij de userstory afgerond, loopt weer naar het bord en verplaatst het briefje naar de kolom ‘ter review’. Dopamine! De beloning voor een afgeronde taak. Tijdens het programmeren heeft Rick ook al aardig wat shotjes dopamine in zijn systeem gekregen. Elke test waar hij zijn code aan onderwierp met een groen vinkje als gevolg; dopamine. Elke oplossing die hij vanuit zijn gedachten omzet naar code in zijn code editor; dopamine. Met als uiteindelijke beloning een enorme shot dopamine op het moment dat hij zijn prooi geschoten heeft. Ehm; op het moment dat hij zijn userstory heeft afgerond. Het agile werken met een scrumbord is dus een uitstekende manier om ons continu te voeden met dopamine.

 

Endorfine: de natuurlijke pijnstiller
Endorfine zorgt ervoor dat we ons goed voelen. Het is onze natuurlijke pijnstiller en zorgt voor de afname van stress. We gaan weer even terug naar onze innerlijke jager. Van al dat rennen achter die prooi, krijg je pijn aan je lijf. Als er niets gebeurt stop je met rennen en is de prooi er vandoor met hongerdood als gevolg. Wanneer endorfines aangemaakt worden, wordt niet alleen de pijn minder maar voelt de jager (jij dus) zich goed, soms zelfs geweldig. Ook lachen zorgt voor de aanmaak van endorfine, daarom voelen we ons goed nadat we een poosje hard gelachen hebben.

Fatima zorgt ervoor dat de groep regelmatig ontspant met elkaar. Dit doet ze bijvoorbeeld door aan het einde van een project met elkaar uit eten te gaan. Ook tussendoor neemt ze de groep mee uit lunchen of gewoon even uit de werksfeer. Ze praten over dingen die niets met werk te maken hebben en ze hebben plezier met elkaar. Dit zorgt voor de aanmaak van endorfines, waardoor de stress binnen het team vermindert en de mensen zich blij voelen. Hiermee zorgt ze gelijk ook voor de aanmaak van andere neurotransmitters, maar daarover straks meer.

 

 

Serotonine: vertrouwen op jezelf
Waar andere neurotransmitters slim zijn, is serotonine gewoonweg briljant. Serotonine zorgt ervoor dat we ons goed voelen en het creëert zelfvertrouwen. Er is echter één maar: we hebben iemand anders nodig om het aan te kunnen maken. Als we erkenning krijgen of iemand doet iets voor ons dan geeft dat een goed gevoel. Degene die de erkenning geeft of iets voor je doet voelt zich ook goed. Beide personen maken serotonine aan. Dit is de manier waarop ons lichaam ervoor zorgt dat we willen samenwerken, wat er weer voor zorgt dat we ons goed voelen. Dit was al zo toen we nog samen op pad gingen en onze kansen op een succesvolle jacht vergrootten, maar nu we samenwerken om problemen op te lossen blijft dit onverminderd van kracht. Sterker nog: het lijkt weer actueler dan ooit!

Fatima voert pair-programming in op haar afdeling. Pair-programming laat ontwikkelaars samen aan eenzelfde userstory werken. Rick en Martine werken samen aan een userstory. Martine begint met het schrijven van de tests. Vervolgens bespreken ze de tests, waarbij Rick af en toe het toetsenbord van Martine overneemt om te laten zien wat hij bedoelt. Samen ronden ze de tests af, waarna Rick de code gaat schrijven. Als Rick zijn versie klaar heeft, bespreken ze verschillende oplossingen. Hierbij schrijven ze om beurt stukken code, passen aan of vullen bestaande code aan. Tijdens dit proces wordt er niet alleen dopamine aangemaakt, maar ook serotonine. De goede sfeer tussendoor zorgt voor de aanmaak van endorfine (goed gevoel) en voordat ze het door hebben is de dag voorbij en hebben ze een ingewikkelde userstory afgerond. Samen verhangen ze het briefje op het scrumbord naar de kolom ‘ter review’; dopamine!

 

 

Oxytocine: vertrouwen & verbinden
De basis voor vertrouwen in elkaar en een diepere connectie met de mensen om ons heen ligt in het hormoon oxytocine. Oxytocine zorgt bij de bevalling voor de band tussen moeder en kind en wordt in grote hoeveelheden aangemaakt bij lichamelijk contact. Het wordt niet voor niets het knuffelhormoon genoemd.

In onze werkomgeving wordt oxytocine aangemaakt door elkaar beter te leren kennen. Samen lunchen en praten over dingen die ons bezig houden buiten het werk, zorgen voor de aanmaak van oxytocine. Wanneer Fatima haar team meeneemt om samen dingen te doen buiten het werk om, zorgt ze voor de aanmaak van oxytocine en versterkt ze de onderlinge band van mensen. Wanneer ze zelf in gesprek gaat met haar medewerkers om te vragen hoe het met hen gaat versterkt ze die band nog meer.

 

 

Cortisol: net dat stapje extra
Voor de laatste keer vandaag: de jager. Hij heeft zijn prooi in zicht en maakt zich klaar om deze met zijn speer te doorboren. Maar dan ziet hij vanuit de struiken een paar ogen op zich gericht. De ogen van een tijger. Adrenaline schiet door zijn lichaam, zijn focus gaat volledig naar deze bedreiging. Val ik aan of ren ik weg. Cortisol wordt aangemaakt en haalt de energie uit zijn cellen om de vecht of vlucht reactie vorm te geven. Adrenaline en cortisol zorgen ervoor dat de jager kan omgaan met de levensgevaarlijke dreiging waarmee hij geconfronteerd wordt. Laten we hopen dat hij het overleeft…

Cortisol is ons stresshormoon. Het geeft ons de mogelijkheid om net dat stapje extra te doen als we geconfronteerd worden met een probleem, zorgt ervoor dat we net die deadline halen of gefocust genoeg zijn om snel te handelen als er een calamiteit is. Een structureel hoog niveau van cortisol is een veelvoorkomende oorzaak van hart- en vaatziekten, overgewicht en burn-outs. Anders gezegd: een teveel aan cortisol zorgt ervoor dat we allesbehalve ‘happy people’ zijn.

 

Waarschijnlijk hoeft Fatima niets te doen voor de aanmaak van cortisol bij haar medewerkers. Er gebeurt in ons werk altijd wel iets onverwachts, een deadline wordt verschoven, een computer crasht en neemt een dag werk mee de vergetelheid in of een gekozen oplossing blijkt een fundamentele ontwerpfout te bevatten. Het is Fatima’s taak om te zorgen dat na een stressvolle periode de medewerkers de mogelijkheid hebben om de cortisol kwijt te raken. Eerdergenoemde lunches helpen daarbij. Maar iemand een dag vrij geven na een week overwerken helpt ook. En zorgt er zijdelings ook nog eens voor dat er extra serotonine en oxytocine wordt aangemaakt.

Hormonen in balans
Fatima heeft met haar afdeling een omgeving gecreëerd waar de stoffen die zorgen voor werkgeluk in balans zijn. Deze balans heeft ervoor gezorgd dat de mensen zich gewaardeerd voelen, elkaar vertrouwen en erop gericht zijn om met elkaar innovatieve oplossingen voor ingewikkelde problemen te bedenken. Werkgeluk, creativiteit en productiviteit gaan hier hand in hand en zorgen voor maximale toegevoegde waarde aan de organisatie. Zowel voor elk individu, als voor het geheel.

Maar zo was het niet altijd. Joop, de voorganger van Fatima, was van de oude stempel. Om zijn doelstellingen te bereiken hanteerde hij de wortel en stok methode. Beloning als je het goed deed en een donderpreek als je niet aan zijn standaarden voldeed. Structureel niet voldoen aan deze standaarden zorgde voor overplaatsing of ontslag. Joop wilde carrière maken. Joop had de successen nodig om aan zijn leidinggevenden te laten zien dat hij toe was aan zijn volgende stap. In de omgeving die hij gecreëerd had waren alleen dopamine en cortisol in ruime mate aanwezig. Medewerkers vertrouwden elkaar niet. Medewerkers brachten geen ideeën of alternatieve oplossingen naar voren, want stel je voor dat het een slecht idee was? Joop kon geen slechte ideeën gebruiken. De angst voor een donderpreek of het verliezen van je baan was continu aanwezig en overwerk was aan de orde van de dag. Ondanks dat Joop ervan overtuigd was dat hij de afdeling goed onder controle had en zijn mensen tot het uiterste dreef om met resultaten te komen, bleven de resultaten uit. Het ziekteverzuim was hoog en de beste mensen vertrokken het eerst, op zoek naar een plek waar ze tot hun recht kwamen. Herkenbaar?

 

 
Biologie van employee experience
Nog steeds creëren veel managers omgevingen waarbij beloning en stress hand in hand gaan. Het resultaat is een ziekmakende omgeving. Letterlijk. Deze managers hebben over het algemeen de beste bedoelingen, maar zijn niet in staat te herkennen wat de omgeving doet met hun mensen en hoe ze dit kunnen verbeteren. Door de biologie van de employee experience inzichtelijk te maken, hopen wij bij te dragen aan werkgeluk. Aan het creëren van een omgeving waar mensen met plezier naartoe gaan en voldaan uit terugkomen. Een omgeving waar zij voldoende energie uit halen om de volgende dag weer terug te komen. Het is niet zo moeilijk. Met oprechte aandacht voor elkaar, een compliment, samenwerken en verandering van omgeving kom je al een heel eind in de buurt van werkplezier.

Terug naar het overzicht